Nederlandse zorgmedewerkers willen graag met AI werken, maar missen duidelijke kaders over welke tools mogen en welke gegevens daarin terechtmogen. Het gevolg: onzichtbaar gebruik van ongoedgekeurde systemen. En juist dat lost duidelijkheid op, want heldere afspraken versnellen het werk.
Een verpleegkundige twijfelt om een AI-tool te gebruiken voor het samenvatten van een overdrachtsrapportage. Ze kent het hulpmiddel dat dit in dertig seconden doet, maar vraagt zich af: mág dit? Mogen cliëntgegevens erin? Haar organisatie geeft geen duidelijk antwoord. Dat moment herhaalt zich dagelijks in vrijwel elke Nederlandse zorginstelling.
Het onderzoek "AI-geletterd in de zorg" (ZorgfocuZ, in opdracht van ECP) ondervroeg ruim 4.800 medewerkers uit vijf zorgbranches: gehandicaptenzorg, ouderenzorg, ziekenhuiszorg, GGZ en huisartsenzorg.
Veel enthousiasme dus, maar weinig houvast over de spelregels.
Schaduw-AI. Wanneer regels onduidelijk zijn, gebruiken medewerkers tools op eigen initiatief. Een brief over een cliënt wordt in een gratis chatbot geplakt om de toon te verbeteren, zonder dat iemand weet dat die informatie op een server buiten Europa belandt.
Hallucinatie. Taalmodellen geven niet altijd correcte antwoorden; ze kunnen informatie verzinnen of feiten door elkaar halen. Bijna één op de vijf medewerkers kijkt hier naar eigen zeggen te weinig kritisch naar. In de zorg kan dat directe gevolgen hebben voor patiënten.
Gevoelige cliëntgegevens belanden ongezien buiten Europa, en foutieve AI-output wordt niet altijd gecorrigeerd. Niet omdat medewerkers onzorgvuldig zijn, maar omdat niemand hen vertelt wat wél en niet mag.
Slechts een kwart van de leidinggevenden voelt zich voldoende toegerust om nieuwe AI in te voeren; bijna twee derde heeft geen goed beeld van de AI-vaardigheden in het team. AI wordt nog gezien als iets van losse medewerkers, niet als organisatiebrede verantwoordelijkheid.
Scholing en leermiddelen helpen, maar de verpleegkundige weet daarna nog steeds niet welke tool zij mag openen of welke gegevens erin mogen. Het gat tussen begrijpen hoe techniek werkt en er veilig gebruik van maken, moeten organisaties zelf overbruggen.
Bijna een derde van de respondenten vindt de eigen organisatie te beperkend. Dat blijkt echter vaak niet aan strénge regels te liggen, maar aan ónduidelijke regels. Wie weet dat een tool is goedgekeurd, hoeft niet meer te twijfelen. Een teamleider met overzicht durft makkelijker ruimte te geven.
Niet strenge regels remmen, maar onduidelijke regels. Goede afspraken geven juist meer ruimte.
Proud Nerds bouwt AI-toepassingen voor de zorg met privacy als ingebouwd uitgangspunt: de mens stuurt, AI bereidt voor. Toepassingen worden getoetst aan ISO 42001, de internationale norm voor verantwoord AI-beheer. Medewerkers werken veilig met interne informatie, binnen Europese kaders en met logging die precies toont wat er gebeurde. Waar de privacyvereisten het strengst zijn, draaien lokale AI-modellen volledig binnen de organisatie, de gegevens verlaten het pand niet.
Het onderzoek beschrijft exact wat Vigil oplost: een vindbaar register van goedgekeurde toepassingen per rol, duidelijkheid over welke data waar mag, en overzicht voor leidinggevenden. Met granulair beleid per toepassing hoeft niet alles op slot, streng waar het moet, ruimte waar het kan. Zo wordt verantwoord werken juist sneller.
Vigil geeft je een vindbaar register, duidelijk beleid per toepassing en overzicht voor leidinggevenden. Soeverein, in je eigen omgeving.
